زار – نوبان –ه مشایخ
وقتی از هر جنوبی بومی که با فرهنگ مخلوط و در هم ساحل نشینان آشنا باشد درباره ی زار- نوبان – مشایخ بپرسی – در جواب اگر اعتمادی به تو داشته باشند خواهند گفت که( زار نوبان ومشایخ همه باد است) و این بادها قدرت هایی هستند که دنیای خک و برون خاک همه در اختیار آنهاست .تمام موجودات خیالی و همه ی آنها هایی که به چشم نمی آیند – پری ها – دیوها – ارواح نیک وبد همه باد یا خیال یا هوا هستند .

 و آدم ها همه اسیر و شکار این ها . اسیر و شکار بادهایی که خوب هستند واسیر و شکار بادهایی که بد هستند.آنچه در متون روانپزشکی غرب اشاره ای صریحی به یک سری حالات تسخیری بسیار جالب که در آفریقا و قسمتی از آسیا وجود دارد نشده زار است که به اشکال مختلف در جاهای مختلف ظاهر می شود . در اصطلاح عام – زار به هر نوع تسخیری که در نواحی مذکور پیش بیاید گفته می شود.درحالی که زاران در واقع گرفتار چندین و چند نوع حالات تسخیری مختلفی که به اشکال متفاوت متجلی می شود آنچه که در سواحل جنوب ایران وجود دارد انواع زارها – مشایخ –نوبان –لیوا وبادجن و غیره است . تمام این اشباح یا اجنه – یا بادها – قدمتی بیشتر از فرهنگ اسلامی دارند ولی انتشار آن در کشورها ی اسلامی بخصوص آن هایی که از نظر اقتصادی و اجتماعی آمادگی پذیرش بیشتری داشته اند. توسط فرهنگ اسلامی شیوع پیدا کرده است . تغییری که دین اسلام در محتوای این عناصر غیر مادی داده بسیار قابل مطالعه بوده است. همان دوگانگی خیر و شر و خوب و بد مذهبی باعث شده که آن ها به بادها یا اشباح شرور و مضراتی (انواع زارها ) و باده های خیر و خوب ( انواع مشایخ ) تقسیم شود و در آداب ومناسک سنتی هر کدام تغییرات زیادی حاصل شود.زار را یک نوع باد یا هوا ( خارج از شمایل مادی) و در بعضی جاها به شکل حیوان یا هیولا (صاحب شمایل مادی ) تصور می کنند . زارها در ایران همه مضراتی و کافر هستند . بدین ترتیب در مجالس بازی مطلقآ نباید نامی از خدا و رسول وائمه برده شود . سیزده زار معروف در سواحل جنوب به نام شناخته شده است . هر کدام با یک افسانه و سابقه ی تاریخی – حتی محل و مآورا وملیت ( عربی – هندی – سواحلی ) آن ها بای مبتلایان شناخته شده است .

 اغلب سیاهان و جاشوان و فقرا گرفتار می شوند . ابتلای به هر یکی از زارها با علائم بخصوصی شروع می شوند . مثلا باد ( متوری ) با حمله ی قلبی . دینگومه رو با سر درد و چشم درد- بو مریم با کمر درد و متروراژی و دای کتو با بی حرکتی و درخودفرورفتگی . حالات سئستوپاتیک را در بعضی از زارها از جمله زار تقروری میبینیم که بیماراحساس می کند چیز عجیبی در شکمش وجود دارد بیماری را می شناختیم که گویا گرفتار هیپوکوندیاک بوده – و بعد از چند عمل در شیراز – اخر سر با مجلس زار بهبودی پیدا کرده است . مبتلا به زار ام گاره حالت یک هیپومانیاک را دارد. تعغیر خلق واضح – پر خوری – پرحرکتی و گاهی وفت ها حالات گریز از خانه و کاشانه از علائم هیشکی این باد است . بو مریم تباوی هیستریک کاملی است که زن ها بعد از دعوا و مرافه با همدیگر گرفتارش می شوند . همچنین است زار په په که بصورت تب – سرفه- درد و باز از دعوا و مرافعه و دلخوری پیدا می شود بابور که یک زار عربی است تقربیآ هیستری صرعی شگل است و چین یاسه که باد جنگلی است بعد از ترس ظاهر می شود. طبیب قادر به معالجه ی این ناراحتی ها نیست . تنها بابا یا ماما ی زار که همیشه سیاه هستند می توانند مبتلایان را علاج کنند . شخص مبتلا را مرَکَب یا فَرَس می گویند . و بابا یا ماما کسی است که ابتدا خود – مرکب چندین زار و چندین باد مختلف بوده است و در اثر مرور زمان و ممارست و قدانی که به دست پاورده – توانسته خود بر باد مسلط و سوار شود . بدین ترتیب با پدیده ی تسخیر دو طرفه ماما یا بابا قادر می شود که زار را از وجود شخص مبتلا خارج کند. برای هر زار- مجلس بخصوص و فدیه و قربانی و مراسم و لوازم خاصی لازم است .

 تعداد و نوع دهل ها وسازهای لازم برای زیر کردن هر زاری فرق می کند . اهمیت باباها وماماها بسته به تعداد خیزران هایی است که دارند . باباها یا ماماها بزرگ تا هفده خیزران می توانند داشته باشند. خیزران را معمولا از مسقط می آورند . روزی که بازی ترتیب داده شده و زار آمده – بابا از زار می پرسد که چه نوع خیزرانی لازم دارد . زار خیزران را خودش بر حسب تعداد بند (بول ) سفارش می دهد مثلآ می گوید خیزران من باید 6-8-10-بول داشته باشد . اغلب خیزران باید دو سره یا حلقه های نقره در کمر داشته باشد . مجلش زیرکردن – بسته به اهمیت زار – ممکن است از چندین ساعت تا جندین شبانه روز طول بکشد . اغلب بای تمام بیماران جسمی یا روحی چنین مجالسی تشکیل می دهند . بیماری که زمینه ی هیستریک یا حالات نوروتیک قابل علاج دارتد با یک یا جند مجلس بازی زارش زیر می شود و به جرکه ای اهل هوا در می آید . و بدین ترتیب عده ای از افراد نوروتیک و یا دارای زمینه ی پسیکوتیک همدیگر را پیدا کرده و به صورت گروهی در می آیند و تظا هرات هیستریک یا نوروتیک قبلی که وقت و بی وقت بیمار را گرفتار می کرد – قابل مهار می شود ودر نتیجه فقط درمجالس رسمی امکان ظهور پیدا می کند . مناسک و محرماتی که برای مبتلایان به زار وجود دارد و اعتقاد شدیدی که به مراعات کوچکترین ادب خاص اهل هوا دیده می شود . این گروه ها را به صورت فرقه های مذهبی جلوه گر می سازد.گاهی وقت ها ( مجالس زار ) روز ها و شب ها متمادی طول می ککشد و بابا و ماما قادر به زیر کردن باد یا زار نمی شود- به ناچار او را پیش ( گپ تران) یعنی بابا یا ماما بزرگ و معروف یک ولایت دیگر می فرستند. در انجا هم زیرکردن باد و آزاد کردن مریض ممکن نمی شود در چنین صورتی دیگر بیمار را به حال خود می گذارند . و با او مثل کافر یا مرتد یا جن زده ی ابدی رفتار می کنند و نجسش می دانند و بیشتر جا ها سعی میکنند از آبادی بیرونش کنند . چنین شخصی را تهَرن می نامند . تهرن ها اواره هایی هستند با انبانی از هذیان و توهمات پسیکوتیک که آواره ای بیابان ها و سواحل و جزایر هستند.

موسيقی

 زار
موسيقی


زارها ی عمده ومشهور  

 نحوه ی برگزاری مراسم و نقش
 موسیقی

  گروه لوطی ها